کیست پلک چشم، جدی‌تر از آن چیزی است که در آینه می‌بینید؛ پشت این توده کوچک، التهابی نهفته است که ممکن است بدون درد شروع شود اما به‌مرور تورم، تاری دید یا حتی عفونت را به همراه داشته باشد. این برآمدگی، ضایعه‌ای است که اغلب به دلیل انسداد غدد چربی ایجاد می‌شود. در این مطلب، دلایل ایجاد کیست پلک، تفاوت آن با گل‌مژه، روش‌های درمان خانگی و زمان مراجعه به دکتر چشم تهران را مرور می‌کنیم.
کیست پلک چشم چیست؟
کیست پلک چشم، یک برآمدگی قرمز روی پلک است که شالازیون یا کیست میبومین هم نام دارد. این وضعیت زمانی شکل می‌گیرد که یکی از غدد چربی پلک، به نام غده میبومین، مسدود می‌شود. شالازیون بیشتر در سطح داخلی پلک بالایی ایجاد می‌شود، اما گاهی ممکن است روی پلک پایینی هم رخ دهد. کیست پلک بیشتر در بزرگسالان بین ۳۰ تا ۵۰ سال دیده می‌شود.
انواع رایج کیست پلک
کیست پلک انواع متفاوتی از جمله شالازیون و گل‌مژه دارد. تشخیص تفاوت بین شالازیون و گل‌مژه کمی دشوار است، زیرا این دو ضایعه ظاهری مشابه دارند و هر دو ناشی از انسداد غدد چربی در پلک هستند. اما تفاوت‌هایی مهم هم بین آن‌ها وجود دارد.
شالازیون ناشی از انسداد غده میبومین در پلک است و معمولا یک توده در قسمت داخلی پلک، به‌ویژه پلک بالایی ایجاد می‌کند. این ضایعه عفونی نیست، بلکه نوعی التهاب است و به‌تدریج شکل می‌گیرد.
در مقابل، گل‌مژه نوعی عفونت باکتریایی است که باعث ایجاد تورمی دردناک در لبه پلک می‌شود. این عفونت می‌تواند داخلی (در غده میبومین) یا خارجی (در فولیکول مژه) باشد.
گل‌مژه سریع‌تر ایجاد می‌شود و با درد، قرمزی و حساسیت همراه است. گاهی اوقات با گذشت زمان، گل‌مژه ممکن است منجر به ایجاد شالازیون شود. درحالی‌که شالازیون بیشتر در قسمت داخلی و عقب‌تر پلک ایجاد می‌شود، گل‌مژه معمولا در لبه پلک و نزدیک مژه‌ها شکل می‌گیرد.
چه عواملی باعث ایجاد کیست پلک می‌شوند؟
شالازیون زمانی ایجاد می‌شود که یکی از غدد چربی میبومین مسدود شود. این غدد وظیفه دارند چربی ترشح کنند تا سطح چشم مرطوب و روان باقی بماند. وقتی این چربی نتواند از غده خارج شود، درون آن جمع شده و باعث تورم می‌شود.
به مرور زمان، این تورم به بافت اطراف نشت می‌کند و التهاب و ایجاد یک توده سفت در پلک را به همراه خواهد داشت. در ادامه، به مهم‌ترین دلایل شکل‌گیری کیست پلک اشاره کرده‌ایم:
انسداد غدد چربی در لبه پلک
انسداد غدد چربی، شایع‌ترین علت ایجاد شالازیون است. وقتی مجرای خروجی غده میبومین بسته می‌شود، چربی درون آن تجمع می‌یابد و باعث تورم و التهاب می‌شود.
بهداشت نامناسب پلک و چشم
عدم تمیز کردن منظم پلک‌ها باعث تجمع چربی، سلول‌های مرده و باکتری‌ها در لبه پلک می‌شود که می‌توانند به انسداد غدد چربی منجر شوند.
التهاب مزمن پلک‌ها (بلفاریت)
بلفاریت یکی از بیماری‌هایی است که باعث التهاب لبه پلک‌ها می‌شود. در این وضعیت، ترشحات غدد میبومین معمولا غلیظ‌تر هستند و احتمال انسداد این غدد را افزایش می‌دهند.
زمینه‌های ارثی یا اختلالات سیستم ایمنی
برخی افراد به دلایل ژنتیکی یا به علت اختلال در عملکرد سیستم ایمنی، بیشتر مستعد التهاب و انسداد غدد پلکی هستند. همچنین بیماری‌هایی مانند اگزما یا روزاسه هم خطر ابتلا به شالازیون را افزایش می‌دهند.
علائم شایع کیست پلک چشم
مهم‌ترین نشانه کیست پلک چشم، ایجاد برآمدگی روی پلک بالایی است. در مراحل اولیه، شالازیون دردناک است. ولی این درد معمولا به‌سرعت از بین می‌رود. با رشد شالازیون، پلک چشمانتان قرمز، متورم و حساس می‌شوند. سایر علائم آن شامل موارد زیر هستند:
- تحریک خفیف چشم و اشک‌ریزی
- تاری دید به دلیل بزرگ شدن ورم
- ورم کامل پلک
- عفونت و تشدید علائم ابتدایی
در صورت مشاهده این علائم باید سریعا به دکتر چشم تهران مراجعه کنید و معاینه شوید.
روش‌های درمان کیست پلک چشم
در بسیاری از موارد نیازی به درمان نیست، چون بیشتر مردم با گذشت زمان خودبه‌خود مداوا می‌شوند. این روند ممکن است بین 2 تا 6 ماه طول بکشد.
اگر کیست مشکلی برای‌تان ایجاد نمی‌کند، بهترین کار این است که آن را زیر نظر بگیرید و منتظر بمانید. با وجود این، گزینه‌های درمانی دیگری هم هستند که روند درمان را سریع‌تر می‌کنند.
درمان‌های خانگی
بهترین درمان‌های خانگی کیست پلک شامل موارد زیر هستند:
- کمپرس گرم: کمپرس گرم به کاهش ناراحتی کمک می‌کند و تورم را از بین می‌برد. برای این کار یک پارچه تمیز را در آب داغ قرار دهید، سپس آن را به‌آرامی برای ۵ تا ۱۰ دقیقه روی پلک بسته بگذارید. این کار را ۳ تا ۴ بار در روز انجام دهید. پارچه سریع خنک می‌شود و به همین دلیل باید مرتبا آن را گرم کنید. گرما و فشار ملایم باعث نرم شدن محتوای داخل کیست می‌شود و به تخلیه راحت‌تر آن کمک می‌کند.
- ماساژ کیست: ماساژ کیست پس از استفاده از کمپرس گرم هم می‌تواند تخلیه آن را راحت‌تر کند. برای این کار، با یک انگشت تمیز یا گوش‌پاک‌کن، به‌آرامی جهت رویش مژه‌ها را ماساژ دهید.
- پاکسازی پلک‌ها: تمیز کردن پلک‌ها دو بار در روز هم به پاکسازی چربی‌ها و سلول‌های مرده پوست که در ایجاد کیست نقش دارند، کمک می‌کند. برای این کار محلولی رقیق از شامپوی بچه در آب گرم تهیه کنید، با گوش‌پاک‌کن آن را به پلک‌ها بزنید و تمیز کنید.
استفاده از قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک در صورت تجویز پزشک
پمادها، قطره‌ها و داروهای آنتی‌بیوتیک معمولا توصیه نمی‌شوند؛ چون محتوای کیست عفونی نیست. البته اگر عفونی شود، قطره آنتی‌بیوتیک می‌تواند مفید باشد. برای این مورد باید با دکتر چشم مشورت کرده و در صورت تجویز از داروهای آنتی‌بیوتیک استفاده کنید.
تخلیه یا جراحی سرپایی در موارد مزمن
درصورتی‌که، کیست پلک آزاردهنده یا ماندگار باشد، عمل جراحی یکی دیگر از گزینه‌های درمانی است. این کار را چشم‌پزشک با بی‌حسی موضعی انجام می‌دهد. البته برای کودکان و برخی بزرگسالان ممکن است به بی‌هوشی نیاز باشد.
پس از بی‌حس کردن پلک، برشی کوچک در داخل آن ایجاد می‌شود تا محتوای کیست تخلیه شود. بعد از عمل معمولا قطره یا پماد آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود. تزریق استروئید مستقیم به داخل کیست هم یک گزینه درمانی دیگر بوده که در برخی موارد موفقیت‌آمیز است.
چه زمانی باید به چشم‌پزشک مراجعه کرد؟
کیست پلک معمولا نیازی به درمان خاصی ندارد و ممکن است به طور طبیعی بهبود یابد. با وجود این، در صورتی که مزمن یا آزاردهنده باشد، روش‌هایی مانند کمپرس گرم، ماساژ یا حتی جراحی می‌توانند مفید باشند. اگر کیست پلک با درمان خانگی از بین نرفت و همچنان ادامه داشت، باید به یک متخصص چشم مراجعه کنید. با ویزیت چشم‌پزشکی در تهران می‌توانید از متخصص برای گزینه‌های درمانی کمک بگیرید و وضعیت خود را بررسی کنید. همچنین اگر کیست پلک به طور مکرر عود کند، باید نظر پزشک را در این باره جویا شوید. برای مشورت با دکتر چشم تهران به وب‌سایت دکتردکتر مراجعه کرده و نوبت خود را به صورت اینترنتی ثبت کنید.
/ پایان رپورتاژ آگهی
